امام رضا (ع): پنجرهای به جهان، مأمنِ بیقراران مقدمه زمانهای که بیقراری، تنهایی و تردید، به مشترکات بزرگ جهان تبدیل شدهاند، هنوز پنجرهای روشن باقی است که هر صبح و شام، امید را از زمین ایران تا دورترین سرزمینها برمیتاباند؛ پنجرهای رو به آسمان دل. هر چشمی که خسته از هجوم بحرانها به این آستان […]
امام رضا (ع): پنجرهای به جهان، مأمنِ بیقراران
مقدمه
زمانهای که بیقراری، تنهایی و تردید، به مشترکات بزرگ جهان تبدیل شدهاند، هنوز پنجرهای روشن باقی است که هر صبح و شام، امید را از زمین ایران تا دورترین سرزمینها برمیتاباند؛ پنجرهای رو به آسمان دل.
هر چشمی که خسته از هجوم بحرانها به این آستان مینگرد، قرار خویش را نمیجوید، بلکه جایی برای نفس کشیدن، بودن، شدن و فردا دیدن مییابد.
صورت مسئله
در جهان فرسوده از اضطراب و بیپناهی، معنویت گمشده نه به دستور سیاست، که با جوشش دلهای بیقرار دوباره جان میگیرد. تجربه مشهد و آستان امام هشتم، فراتر از آیین، قوم یا مرزهای رسمی، به معنای زنده بازگشتن به ریشههای جمعی امید است: جایی که انسان مدرن یاد میگیرد زندگی، تنها با سلاح عقل و محاسبه دوام نمیآورد؛ جای خالی پناه و معنویت، سرانجام باید جایی پُر شود.
کلیدهای تحلیلی (لایههای تبیینی تجربه رضوی)
۱. مشهد؛ جمع اضداد و آشتی دلها
حضور میلیونها زائر از سراسر جغرافیا و فراتر از تعاریف قوم و مذهب، معنای جدیدی از «خانه امن» را ساخته است.
در این صحن، نگاه کودک مهاجر، اشک مادر بیپناه، و لبخند پیرمرد منتظر، به یک زبان ورای شعار به هم سلام میکنند و بینیاز از میانجی میشوند.
هرکس نام خودش را در صف بیقراریهای جهان، ذیل «پناهندگی معنوی» این صحن ثبت میکند؛ جایی که تعلق فقط یک نام، یک ملیت و یک آیین نیست.
۲. امنیت جمعی؛ سنجهای فراتر از توان نظامی
در جهانی که حکمرانان دنبال فرمولهای پیچیده برای امنیت و وحدتاند، اینجا “اعتماد” بدون قرارداد و “امید” بیواسطه خلق میشود.
سرمایه مشهد و آستان، نه گنجینه زرین بلکه سَرمهای از اشک، لبخند و زمزمه است که نسلها گرد هم آورده است.
درک بیقراری آدمیان، درک بیصدای میلیونها خاطره است که راهی جز این حیاط پیدا نکردهاند. مدل امنیت رضوی، یک پیوند اخلاقی و داوطلبانه است که هیچ قدرتی در جهان معاصر، نه خریدنی و نه قابل مصادره کردنش نیست.
۳. امتسازی و بازتولید همدلی
مشهد، خاکستری روزمره را به رنگ همدردی بدل میکند.
تعامل مردم با هم از زائر کشورهای جنگزده تا نوجوان ایرانی ـ نمونهای از باغ مهرآمیزیست که در آن هرکس سهمی از آرامش یافته، بدون آنکه مجبور به تظاهر یا دلمشغولیهای روزمره شود.
در امتداد صحنها و خیابانهای مشهد، خاطرات بیمها، امیدها و رؤیاها به هم گره میخورند؛ اینجاست که بار دیگر “جمع” نه یک کلمه شعاری، بلکه یک حقیقت تجربی میشود.
۴. بیقراری جهان اسلام و معنای پناه اجتماعی
امروز اگر کسی بخواهد دستِ برنده ایران را در معادلات منطقه جستوجو کند، باید رد آن را نه فقط در معادلات دیپلماتیک یا گزارش امنیتی، بلکه در صحن همین حرم بجوید.
در روزهایی که خاورمیانه، شمال آفریقا یا حتی اروپای غربی در التهاب و بیپناهی است، تجربه آرام و بیتکلف زائران مشهد سنگ بنای سرمایه اجتماعیِ جدیدی میشود؛ سرمایهای که در صف زیارت، اطعام، همدلی و پذیرش بیقید و شرط جریان دارد و طرحی از آینده برای جهان متلاطم امروز است.
جمعبندی
همانگونه که قطرههای بیقرار هر روز سوی مشهد جاریاند، شعاع امنیت و معنویت، از همین پنجره است که روشنی میگیرد ـ الگویی که جهان تشنه امید نباید نادیده بگیرد.
هرکس، هرکجا، روزی به پنجرهای از آسمان دل خواهد بست؛
همه بیقراران عالم، در مشهد یکدیگر را مییابند.
داستان این آستان، قصه پناهیست که بدون مرز، بدون قید و بیادعا، هر دلی را سرانجام به سوی خود میکشد. و شاید رمز مانایی و مصونیت ایران در تلاطم منطقه، همین پیوند خاموش اما عمیق میلیونها دل باشد همان نجوای خاموش و بیواسطهای که از عمق بیقراری به آسمان میرسد.
تا هست بیقراری و آرزوی پناه، پنجره آستانِ مشهد باز خواهد ماند؛
تمام بیقراران جهان، روزی در این صحن، به آرامش خواهند رسید.
عیسی نیسی
روزنامه نگار/ تحلیلگر و مدیرمسئول مجموعه رسانهای الفت ملت
- نویسنده : عیسی نیسی
